Η τραγική ιστορία της Ελένης Παπαδάκη – Η αμφιλεγόμενη ζωή στην κατοχή και η ονοματοδοσία στο Εθνικό Θέατρο

Μια απόφαση του νέου διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου, Δημήτρη Λιγνάδη, προκάλεσε έντονες αντιπαραθέσεις, αλλά και ερωτηματικά για τη σκοπιμότητα και την επιλογή του χρόνου της συγκεκριμένης κίνησης.

Ο κ. Λιγνάδης ανακοίνωσε ότι θα δοθεί το όνομα της ηθοποιού Ελένης Παπαδάκη σε αίθουσα του REX, κάτι που προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών, το οποίο σε ανακοίνωσή του αναφέρει χαρακτηριστικά: «Γιατί το Εθνικό θέατρο επιλέγει, ανάμεσα στους δεκάδες μεγάλους ηθοποιούς στην ιστορία του ελληνικού θεάτρου την Ελένη Παπαδάκη, που παρότι ταλαντούχα καλλιτέχνιδα αποτελεί ως τις μέρες μας μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα; Προφανώς τα κριτήρια δεν είναι καλλιτεχνικά, αλλά πολιτικά. Μέσα από τη δραματική κατάληξη της Ελένης Παπαδάκη – που αποδεδειγμένα όχι μόνο δεν είχε την έγκριση του ΕΑΜ, αλλά ήταν εντελώς έξω από τις προθέσεις και την πολιτική του– επιδιώκει να συντηρεί και να αναπαράγει μια ζοφερή, δολοφονική εικόνα για το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, αντιστρέφοντας ολοσχερώς την πραγματικότητα».

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Προφανώς κανείς από τους εισηγητές της επίμαχης πρότασης, αλλά ελάχιστοι κι από τους σημερινούς κατοίκους αυτής της χώρας θα έχουν δει την Παπαδάκη στη σκηνή. Στηριζόμαστε στα όσα έγραψαν οι ιστορικοί του θεάτρου που μας πείθουν ότι ήταν τόσο μεγάλη ηθοποιός ώστε τη ζήλεψαν οι δύο μεγάλες της εποχής, η Κοτοπούλη και η Κυβέλη. Προφανώς και θα έχουν δίκιο.

Η Ελένη Παπαδάκη στο τιμόνι της πανάκριβης «Νας», με την οποία κυκλοφορούσε

Η Παπαδάκη όμως έχει κι ένα βίαιο θάνατο. Εκτελέστηκε από τον ΟΠΛΑ στις 22 Δεκεμβρίου 1944 στο προοίμιο του Εμφυλίου Πολέμου. Πάνω σε αυτή την εκτέλεση χτίστηκε αργά και μεθοδικά μια ολόκληρη φιλολογία. Οι ηθοποιοί του ΕΑΜ, τάχα, τη ζήλευαν, ήθελαν να πάρουν τη θέση της και τη ξεφορτώθηκαν. Η Μιράντα Μυράτ, ετεροθαλής αδελφή του Δημήτρη Μυράτ κατηγορήθηκε σχεδόν αμέσως.

Πολλά χρόνια αργότερα ο Μάνος Ελευθερίου έγραψε ολόκληρο βιβλίο που απέδιδε ευθύνες και στον Μυράτ που στο μεταξύ είχε αλλάξει πολιτικές ιδέες.

Η αλήθεια όμως είναι σαν το λάδι στο καντήλι. Μπορεί να αργεί, αλλά κάποια στιγμή θα βρεθεί στην επιφάνεια.

Έρχεται λοιπόν μια εφημερίδα, το Ελληνικό Αίμα, δεξιά, «καραδεξιά», όπως θα έλεγαν σήμερα οι πιτσιρικάδες, η οποία κυκλοφορούσε παράνομα στην Κατοχή, από χέρι σε χέρι.

Αναφέρεται και στην Παπαδάκη και στον κατοχικό πρωθυπουργό. Η εφημερίδα κυκλοφορεί παράνομα, από χέρι σε χέρι, οι εκδότες και συντάκτες της αποκαλύφθηκαν μόνο με την Απελευθέρωση κι ανήκαν στον Δεξιό και φιλοβασιλικό χώρο. Δεδηλωμένοι αντικομμουνιστές. Επειδή ακριβώς δεν υπήρχε λογοκρισία στον παράνομο τύπο, η γραφίδα τρέχει ελεύθερα στο λευκό χαρτί σε σημείο που ακόμα και σήμερα σοκάρει. Είναι όμως ένα ντοκουμέντο που αποδεικνύει ότι η μεγάλη ηθοποιός ήταν ερωμένη του Κατοχικού πρωθυπουργού κι απολάμβανε τις ανέσεις που έδινε σε αυτόν η θέση του. Γράφει τον Οκτώβριο του 1943:

Θυμίζουμε ότι η περίοδος της κυβέρνησης Ράλλη είναι η πιο μαύρη της Κατοχής. Είναι η εποχή που ο πόλεμος δείχνει να γέρνει, αργά ή γρήγορα προς τους συμμάχους. Η κυβέρνηση δημιουργεί τα Τάγματα Ασφαλείας για να σώσει τη χώρα, υποτίθεται, από τον κομμουνισμό. Στην ουσία τα δημιουργεί για να μεγαλώσει το ρήγμα των δεξιών με τους αριστερούς. Θέλει να δημιουργήσει αντικομμουνιστικό μέτωπο με τη συνεργασία των δωσίλογων. Σκέφτονται ότι εάν στο τέλος του πολέμου επικρατήσουν οι σύμμαχοι θα έχουν να λένε ότι έσωσαν τη χώρα από τον κομμουνισμό. Η κυβέρνηση των δωσίλογων περίμενε οι επόμενες κυβερνήσεις να ανοίξουν την αγκαλιά σε αυτούς. Και μέχρις ένα βαθμό το πέτυχαν.

Η Παπαδάκη είχε 27 χρόνια διαφορά με τον Ράλλη, αλλά αυτό δεν την εμπόδισε να έχει σχέσεις ούτε με γνωστή δημοσιογράφο της εποχής, ούτε με τον κατοχικό πρωθυπουργό. Η Αθήνα ήταν τότε μικρή και τα νέα κυκλοφορούσαν πιο γρήγορα από τις εφημερίδες!

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Το πτώμα της ηθοποιού βρέθηκε πολύ αργότερα στο σημείο που εκτελέστηκε. Οι εφημερίδες που κυκλοφορούσαν τότε, όλες κεντρώας και δεξιάς απόχρωσης, υποβάθμισαν την είδηση. Την περιόρισαν σε ένα μονόστηλο. Αλήθεια, ο θάνατος μιας τόσο μεγάλης ηθοποιού γίνεται μονόστηλο; Οι συντάκτες, αρχισυντάκτες και διευθυντές προφανώς κάτι περισσότερο θα ήξεραν από εμάς.

Εξαίρεση αποτέλεσε η εφημερίδα Ανεξαρτησία, πρωινή έκδοση της Βραδυνής που τόνισε το θέμα. Ήταν η εξαίρεση στον κανόνα.

Νωρίτερα το σωματείο της, το ίδιο που αντιδρά σήμερα,  στη συνεδρίαση της 24ης Οκτωβρίου 1944 διέγραψε ως συνεργάτες των Γερμανών τους ηθοποιούς:

-Έλσα Βεργή

-Έλλη Δαδοκαρίδου

-Χαρ. Ζαμάνου

-Διονύση Θάνο

-Μιχάλη Ιακωβίδη

-Αγγέλα Πόπολα

-Αλφρέδο Κόππολα

-Δ. Μοσχούτη

-Σμάρω Μπέλλα

-Ελένη Παπαδάκη

-Νίνα Παυλόφσκαγια

-Ροβέρτο Ραμασόφ

-Δημήτρη Φελίτση, και

-Αγγελική Κοτσάλη

Πρόεδρος ήταν ο Αιμίλιος Βεάκης και μέλη οι Θόδωρος Μορίδης, Σπύρος Πατρίκιος, Χρήστος Τσαγανέας και Πάνος Καραβουσάνος.

Μια αποκατάσταση προσωπικότητας που έχει χαρακτηριστεί σαν συνεργάτης των Γερμανών…

Συμπερασματικά, οπωσδήποτε υπάρχουν δικαιολογίες και από την πλευρά των υπερασπιστών της Ελένης Παπαδάκη, όμως και αυτή η υπερασπιστική γραμμή ουσιαστικά καταλήγει στο ότι η εν λόγω ηθοποιός πράγματι υπήρξε ερωμένη του κατοχικού πρωθυπουργού «αλλά αναγκάστηκε». Βέβαια, τα προνόμια δεν τα απολάμβανε κατ’ ανάγκην. Τα απολάμβανε ούτως ή άλλως. Σε κάθε περίπτωση, όμως, υπήρξε ερωμένη του κατοχικού πρωθυπουργού.

Ο επιεικέστερος χαρακτηρισμός για την Ελένη Παπαδάκη είναι ότι ήταν ένα αμφιλεγόμενο πρόσωπο. Όμως όταν δίνεται το όνομά της σε μία αίθουσα του Εθνικού Θεάτρου, αυτό που προεξέχει είναι το πόσο καλή και σπουδαία ηθοποιός υπήρξε. Ωστόσο, τέτοια ιστορία για την Ελένη Παπαδάκη δεν υπάρχει. Δεν έχει περάσει από γενιά σε γενιά, από στόμα σε στόμα, ο μύθος μιας πολύ καλής ηθοποιού.

Ουσιαστικά, λοιπόν, πρόκειται για την αποκατάσταση μιας προσωπικότητας, η οποία έχει χαρακτηριστεί σαν συνεργάτης των Γερμανών, από τους ίδιους που γνώριζαν πολύ καλύτερα από εμάς την εποχή. Συνεπώς, ο πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου ουσιαστικά επιβραβεύει συνεργάτες των Γερμανών την περίοδο της κατοχής. Είναι σαν να βραβεύει δωσίλογους.

Σε κάθε περίπτωση, ο πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου όφειλε να μην προβεί σε μια τέτοιου είδους πράξη, ακόμα και αν επρόκειτο για κάποιο αμφιλεγόμενο – είτε προς τα δεξιά, είτε προς τα αριστερά – πρόσωπο. Αυτό που ο ίδιος τελικά καταφέρνει να πει με την πράξη του, είναι ότι «για να βρίσκομαι εγώ εδώ στη θέση του προέδρου προφανώς είμαι προϊόν πολιτικής τοποθέτησης και αναφέρομαι σε αυτόν που με τοποθέτησε». Ο διορισμένος λοιπόν – από τον Κυριάκο Μητσοτάκη – πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου, επί της ουσίας αποδίδει στον άνθρωπο που τον τοποθέτησε στη θέση αυτή το «ευχαριστώ» του, υπακούοντας στις εντολές του. Παράλληλα, γίνεται ο πρώτος πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου που στιγματίζει την πορεία του με την επιβράβευση μιας ηθοποιού που δεν ήταν και η σπουδαιότερη ηθοποιός της γενιάς της και που δεν έχει τέτοιο μύθο. Και τελικά, αποκαθιστά μια συνεργάτη των Γερμανών στα χρόνια της κατοχής…

(Με πληροφορίες από pasatempo.wordpress.com)

Πηγή: Η τραγική ιστορία της Ελένης Παπαδάκη – Η αμφιλεγόμενη ζωή στην κατοχή και η ονοματοδοσία στο Εθνικό Θέατροaltsantiri

Διαβάστε περισσότερα